Search billions of records on Ancestry.com
   

Koe Koka'anga´ - Ko hono ngaohi 'oe Ngatu´
'Oku 'oatu e fakamālō mavahe kia Falemei Fusimalohi Fuahala 'oe Sia ko Veiongo´ 'i he'ene tokoni anga'ofa ki hono fakamā'opo'opo 'oe fakamatala´ ni.  
Ka 'i ai ha tānaki 'oku 'oatu e fakaafe ke vahevahe mai ke tau 'inasi kotoa ai.


'Oku ngaohi e ngatu´ mei he 'akau koe hiapo.  Koe hiapo´ koe 'akau huli pea 'oku ui 'ae fanga ki'i huli´ koe afu.  'Oku ta'ata'aki pe 'ae afu´ 'o tō fakalelei pea tauhi ke ma'ala'ala.  'Oku tauhi e afu´ ke 'oua e va'ava'a 'aki hono pakipaki 'oe mukomuka'i va'ava'a kotoa pe 'oku hā he sino'i afu´.  Ka lava ha ta'u 'e ua pe lahi ange pea tā leva e hiapo´.  Ko hono tā 'oku ui koe amusi


'Oku tānaki 'ae hiapo kuo amusi´ 'o tuku ke mae pea 'osi mo hono to'i´ kae toki hae.  'Oku hae faka'angataha pe 'ae sino'i hiapo 'e taha ke ma'u mei ai 'ae lau'i tutu loloa 'e taha.  Koe fālahi 'oe lau'i tutu 'e taha´ meimei koe vaeua'i hanga (fakafuofua koe 'inisi 'e 3 nai, vakai ki he peesi Tānaki ki hono fakamatala'i 'oe hanga´).  'Oku fohi 'ae tu'a kili 'oe lau'i tutu´ ke ma'a pea tauaki ke mōmoa mo mātu'u.  Hili ia´ 'oku fakatauhoa 'ae lau'i tutu´ ki he hoa'i tutu 'e hongofulu pe lau'i tutu e uofulu pea takai ia koe takainga tutu 'e taha.  'Oku ui 'ae takainga tutu 'e taha´ koe tekau.  Ko e tekau 'e hongofulu´ koe ta'anga tutu 'e taha


Koe naunau mahu'inga 'oku fiema'u ki he ngāue´ 'oku hoko koe kumete vai, moe tutua pea moe ike.  'Oku veteki 'ae takainga tutu´ 'o fola fakalau'itutu ('a ia koe hoa'i tutu) he funga tutua´ pea fakapā (tā) 'aki 'ae faha'i ike 'oku tongitongi´ ke molū.  'Oku hoko atu pe 'ae fakapā mo hono toutou fakavai 'oe lau'i tutu´ ki he'ene molū.  'Oku fulihi leva 'ae ike´ ki hono faha'i 'oku tokalelei´ 'o fakatokalelei 'aki e lau'i tutu´.  'E a'u mai ki he taimi ko eni´ kuo manifi pea fālahi 'ae lau'i tutu´ (meimei liunga 3 pe 4 mei hono mu'aki fālahi´) pea 'oku tatala leva 'ae lau'i tutu´ (manatu koe hoa'i tutu) 'o ma'u ai e la'i feta'aki 'e ua.  'Oku pelupelu lalahi leva e feta'aki 'o tautau ke mōmoa.


'Oka momoa 'ae feta'aki 'oku to'o hifo 'o mutumutu (tu'utu'u) hono tapa mo hono mui ke tapatapa tatau.  Koe kongokonga feta'aki 'oku to'o he taimi mutumutu 'oku ui koe papanaki.  'Oku fakatahataha'i 'ae lou feta'aki 'oku lalahi tatau 'o tuku ki he 'aho koka'anga. 


'Oku kumi leva 'e he fefine koka'anga ha kupesi 'oku sai'ia ai ke kupesi 'aki 'e ne ngatu.  'Oku vau mai e koka pea fakataha'i mo hono tuitui 'o tatau.  'Oku fohi e kili'i tongo 'o fehu'i 'aki e koka moe tuitui kae 'oua kuo lanulanu lelei.  'I he taimi tatau pe 'e alea'i mai mo ha papa koka'anga moe fale kautaha ke fai ai 'ae koka'anga.  Pea kole mo ha kau fefine ke nau omi 'o tokoni ki he 'aho koka'anga.


'I he 'aho koka'anga 'oku fakapipiki 'ae kupesi ki he papa koka'anga.  'Oku fola pea hokohoko 'ae lau'i feta'aki 'i he funga kupesi.  'Oku hokohoko 'aki 'ae lau'i feta'aki 'ae tou (manioke moho'ota).  'Oku fa'a lahi mo hono ngaue'aki 'oe fua'i mahoa'a ('ufi).  

'Oku 'i ai pe manioke kehe mei he manioke kai 'oku ngāue'aki ki he koka'anga 'oku ui pe koe manioke koka'anga.  Koe manioke ia 'oku kona pea lelei ki he tou he 'e 'ikai kai he 'e ane ko 'ene kona.  'Oku tatau pe moe mahoa'a, 'oku 'i ai pe 'ae mahoa'a koe mahoa'a koka'anga 'oku kehe pe ia mei he mahoa'a kai.


'Oku ua hono fakakalakalasi 'oe lau'i feta'aki 'i he taimi ko eni.  Koe lau'olunga koe ngaahi lau'i feta'aki lau lalahi pea 'oku li fakaloloa ia 'o fakataupotu ki he konga ki 'olunga 'oe ngatu.  Koe laulalo 'oku lau iiki pea 'oku li fakamaaukupu ia mei lalo 'o fakapipiki hifo 'aki 'ae lau'olunga.  'Oku vali 'aki leva e feta'aki 'ae koka kae 'oua kuo pipiki ('asi hake) 'ae fakatata oku ta 'i he kupesi.  'Oku teuteu foki moe me'atokoni koe faka'oho ma'ae kau koka'anga.


Koe ola 'oe ngaue 'oe 'aho koka'anga koe ngatu ia.  Ka 'oku te'eki 'osi lelei hono teuteu'i.  Kuo pau ke fua e ngatu ki tu'a ke folahi ha loto 'ata'atā 'o tauaki ai.  Ka 'i he'ene meimei mōmoa pe kuo toe fakafoki ki falekautaha 'o toe fakapikipiki lelei e ngaahi lau'i feta'aki ne ikai pipiki lelei.  'Oku toe toutou'i leva 'e he kau fefine pea 'auni 'o tata'o pea mohe ai ha ni'ihi 'i he funga ngatu ke malena.  'E toe tauaki pongipongia leva ke mātu'u lelei pea toki mateuteu ke fai hono tohi.

 

Koe ngaue leva 'oku hoko ko hono tohi 'oe ngatu.  'I he taimi 'o hono tohi 'oku folahi e ngatu pea taki tauhi e finematu'a he ngeesi niu koka moe fo'i fa he funga ngatu 'o nau tohi (ta mo vali fakafonufonu ke 'ilonga lelei) 'ae kupesi kuo pipiki ('asi) 'i he ngatu mei he 'aho koka'anga.  


Ka lava leva hono tohi 'oe ngatu pea fofola ke momoa lelei, koe lava lelei ia 'ae ngaue.  Koe ngatu faka'ofo'fa ke fua 'aki e ngaahi kavenga 'ae famili.  


Ko hono fua 'oe ngatu koe langanga.  Koe langanga 'e 50 koe ngatu ia 'e taha pea 'oku ui koe launima.  Koe langanga 'e 100 koe ngatu ia 'e ua pea ui koe lautefuhi


Koe fa'ahinga 'oe ngatu 'oku ua.  Koe Ngatu Ta Hina pea moe Ngatu 'Uli. 'Oku tatau pe hona founga ngaohi, hange ko ia 'oku fakamatala'i 'i 'olunga, ka 'oku kehe 'ae founga teuteu'i 'oe koka 'oe ngatu 'uli pea mo hono kupesi.  Vakai ki he peesi 'oe ngaahi kupesi.


Ngaahi Liliu
[150413] Fakafōtunga fo'ou e peesi´.

JamesCocker14Nov00