Search billions of records on Ancestry.com
   



Koe ngaahi Palōveape eni 'oku 'asi ha fa'ahinga 'Akau 'i honau fakalea´
...............Palōveape............... Tupu'anga ...............'Uhinga...............
Faifaimalie na'a mapaki ha lau'i telie 'I he taimi koē na'e fa'a tō pe telie he 'api 'oe hou'eiki, pea na'e 'a'apa e kāinga he ō ki ai´ na'a laka hala ha taha pe male'ei kovi ha me'a kae ngaahi'i. Koe fakatokanga ke 'oua e 'oho'oho mo kaaimu'a. 
Fakahopo ta'okave Koe ta'okave koe niu 'oku fua fō iiki kae ngafuhifuhi.  Koe faka'au pe ke motu'a ha fo'i niu 'oku hopo ia ki tu'a mei he fuhinga niu´.  Na'e tupu mei heni 'ae va'inga 'ae fānau na'e ui koe fakahopo ta'okave.  Na'a nau tākoto fakahokohoko pea nau 'unu ki loto ke feinga'i e kau tākoto 'i loto ke 'osi 'enau kataki ka nau puna ki 'olunga.  Koia pe 'e puna ki tu'a 'e hiki leva ia 'o kau he kau tokoto mei tu'a.  Ko ha taha kuo teke'i ki tu'a mei ha feitu'u na'e 'i ai.
Fesi lou sī Tokua na'e 'i ai e motu'a tauhi pulu 'ae kau misinale´ na'a´ ne fafanga lou sī pe fanga pulu´ pea 'ikai hala ha pongipongi mo ha efiafi.  Na'e hangē 'ene tauhi mateaki'i e fanga pulu´ ha taha 'oku 'ofa mo'oni he fanga pulu´, kae tā koā koe 'uhinga totonu 'ene tauhi pulu´ 'ana ko 'ene fietonu ki he kau misinale´. Ko ha taha 'oku ne fai mateaki'i ha ngāue, ka 'oku toe 'i ai moe 'uhinga kehe ia ki he ngāue 'oku´ ne fakahoko´.
Fokotu'utu'u niu Koe tauhi 'oe niu´ na'e laku fokotu'utu'u pe ki he fokotu'unga niu´ pea toki to'o mai pe mei ai hano fiema'u. Ko hono tānaki 'o ha me'a ke lahi.
Fo'ui ne fai 

(pe koe)
Koe fo'ui pe 'o 'ou

Koe ma'u e lea´ ni mei he talanoa ki he Tu'itonga ko 'Uluakimata´ mo hono 'ohoana hoihoifua ko Talafaiva´.  Na'e 'aa'i malu e nofo'anga 'o Talafaiva´ pea 'ikai a'u noa ha taha ki ai.  Na'e tu'u e fu'u 'akau koe fu'u fo'ui 'i he loto 'api 'o Talafaiva´ 'o ope ki tu'a 'ā.  Na'e tu'o fiha e kole 'a Talafaiva kia 'Uluakimata ke tā e fu'u fo'ui ki lalo kae 'ikai pe.  Na'e fai atu pe nofo kuo fanongo e mana'ia ko Lolomana'ia hono le'ole'ohi e ta'ahine pea ha'u ko hono vakai.  Na'a´ ne takai'i 'ae tu'a 'ā pea ne fakatokanga'i 'ae ope 'ae fu'u fo'ui´, 'o ne kaka ai ki loto 'api 'o a'u kia Talafaiva.  Na'e 'ita 'aupito 'a 'Uluakimata he me'a ne hokō pea ne fekau e taha 'o 'ene kau to'a ke tautea'i a Talafaiva.  Ka na'e tōtu'a e tautea pea si'i mālōlō ai 'a si'i Talafaiva´.  Ko 'ene tangi faka'osī hake pe ke tala ange kia 'Uluakimata hono 'ofā ka koe fu'u fo'ui pe 'o 'onā na'e tupu ai e maumau.  'I hono tala atu e fekau kia 'Uluakimata na'ane fu'u loto tāfu'ua mo'oni.  Tā koā na'e 'ikai 'uhinga ia ke tautea'i a Talafaiiva ki he mate.  Ka na'e ta'unga e fu'u fo'ui 'e 'ikai maumau 'ena nofō pea 'ikai mate hono 'ofa'angā. Ko ha me'a kuo hoko ki ha taha koe 'uhī koe ta'etokonga pe 'a 'ana. 
Hangē ha 'akau tu'u ve'e hala´ Koe 'akau tu'u ve'e hala koe lali 'anga ia 'oe tokotaha kotoa pe 'oku fakalaka hake ai. Ko ha taha 'oku ne huki ha kavenga pe tofanga ha faingata'a koe 'uhii koe feitu'u 'oku 'i ai.
Hangē ha kainikavea´ Koe 'uhinga 'oe kainikavea koe 'akau pe manu 'oku ma'u mo'ui 'i ha me'a 'e taha, hange koe ngaahi 'akau totolo pe koe kutu.  Ko ha taha 'oku ma'u mo'ui he kakava 'oe taha kehe, pe ko ha taha 'oku siokita.
Hangē ha lou milemila´ Koe milemila koe efuefu tangilengila mo manifi 'oku ma'u 'i he tu'a 'oe louniu pe loupiu.  Na'e fa'a pani teuteu 'aki e lou'ulu 'i he taimi katoanga.  Ne toki ui 'aki leva e milemila 'oku tau maheni ai he ngaahi 'aho ni ko 'ene manifi.  Ko ha me'a 'oku fu'u manifi pe ko ha taha 'oku fu'u pakau.
Hangē ha lou vahivahi´ Koe vahivahi koe fanga ki'i 'aku 'oku tupu 'i 'Eua, 'oku maa'ali'ali ngofua honau lau 'i he pa ki ai 'ae havili. Ko ha taha 'oku ngaungaue pe 'ikai lava ta'utu ma'u.
Hangē ha mahele'i to´ Koe mahele'i to koe kili manifi ia ki tu'a 'oe to hili hono tele pe ko hono 'esi. Ko ha me'a manifi pe ko ha taha pakau.
Hangē ha niu afangia´ Koe taimi 'oku afangia ai e niu 'oku maa'ali'ali e 'ulu'ulu niu moe sino'i niu ki 'olunga kae tu'u ma'u pe hono tefito. Ko ha taha 'oku faiva hoha'a pe ko ha taha 'oku talanoa faimafana.
Hangē ha niu 'au 'ulu´ Koe niu 'au 'ulu koe fu'u niu kuo 'osi hono lau he ngangana.  'Oku 'ilonga makehe pe ia 'i he'ene tu'u mai he 'ulu'ulu niu.  Ko ha taha loloa makehe atu pe ia ha toe taha.
Hangē ha tahi'i toa´ Koe taimi 'oku motu'a a'ua'u ai 'ae toa 'oku pehe leva kuo tahi, pea koe taimi ko ia kuo fefeka 'aupito hono sino. Ko ha taha pe me'a fefeka mo malohi.
Hangē ha tu'a niu´ Koe tu'aniu koe me'a manifi. Ko ha me'a manifi pe ko ha taha pakau.
Hangē ha vai faa´ 'Ka to ha 'uha ha lau'i fa, 'oku hanga 'e he lau'i fa 'o tufaki e vai ki tu'a hange ha ii. Ko ha vai kuo tafe, mahua pe mafola ki tu'a. 
Hangē ha vao masalu´ Koe masalu koe 'akau 'oku tupu 'i 'Eua.  'Oku nau tupu pupupupu pea ka havilivili 'oku faka'ofo'ofa 'enau ngaungaue fakataha. Ko ha fu'u kakai tokolahi 'oku ngaholo mo faka'ofo'ofa 'enau ngaue pe faiva.
Heka he va'a mei popo Koe mei koe 'akau motu ngofua, pea 'oku toe fu'u motu ngofua ange 'ae va'a mei 'oku popo. Koe fakafalala pe fakatu'otu'a ki ha taha pe me'a 'oku ta'eta'epau.
Hoko pe fau moe fau Ka pena (monomono) ha kupenga fau koe lelei tahaa ke pena 'aki ha fau.  Ko ha ngaue lelei kuo hokosi 'aki ha ngaue lelei.
Hoko fau moe polata Ka pena 'aki ha kupenga fau ha polata 'e lava pe 'o toe ngaue'aki ka he 'ikai tolonga koe kehekehe 'ae natula 'oe fau moe polata.  Ko ha ngaue lelei kuo hokosi 'aki ha ngaue 'oku 'ikai hohoatatau. 
Malakia 'a mo'osipo. Koe mo'osipo koe ki'i vao 'oku malona (hoholo) hono lau ka lave ai ha me'a, kae fuoloa si'i pe kuo toe mafolofola hake.  Ko ha taha ta'ofi ngata'a pe taha matengata'a. 
Malumalu 'a mohuku Ka tupu ha mohuku 'o fu'u lahi 'o a'u ki he tu'unga kuo lava ha fakamalumalu ai, neongo 'e ne fu'u lahi pehee 'e kei faingofua ange pe hono ta'aki 'ona 'i ha fa'ahinga 'akau kehe he koe vao pea 'oku 'ikai loloto hono aka.  Ko ha ngaue 'oku ngali faingata'a ka 'oku 'ikai.
Motu lou tou Koe tou koe 'akau 'oku mapaki ngofua 'aupito hono lau. Ko ha me'a kuo motu pea 'ikai toe lava hoko pe ko ha maumau kuo 'ikai toe lava hano fakalelei.
Nonofo 'a makahunu mo niumotu'u Ka tuku fakataha ha makahunu mo ha ngaahi fo'i niu motu'u 'e fai atu pe kuo mafahifahi e ngaahi fo'i niu. Ko ha maheni kuo iku ke pe mavae kovi pea 'ikai ke tau ofo ai (tokua ne 'osi ngalingali pe te na iku kovi). 
Potopoto 'a niumui Koe taimi 'oku kamata fua ai ha fu'u niu mui 'oku fua lahi he taimi 'e taha kae hala he taimi e taha.  'Oku toki pau ange hono fua 'i he'ene matu'otu'a.  Koe me'a lelei kuo fakahoko 'e ha taha kei si'i pe fo'ofo'ou ka 'oku 'ikai fai ha fakatu'otu'a ki hano hoko atu he 'oku kei si'i pe fo'ou.
Tala po'uli 'a puko´

'Oku toe 'asi 'i he peesi Palōveape Tupu'a´.

Na'e 'i ai e tangata ko Longopoa na'e a'u ki Pulotu pea fetaulaki ai moe fu'u puko (koe fu'u 'akau) 'oku poto he lea.  Na'e 'oange 'e he fu'u puko 'ene me'akai moe inu pea toe fakamalumalu ai pe 'a Longopoa he lalo Puko.  'I he foki mai 'a Longopoa ki maama na'e talaange 'e he fu'u Puko ke fesi'i hano va'a 'o foki mai mo ia pea ko 'ene a'u mai pe ki maama pea tomu'a to 'ae va'a Puko pea toki fe'iloaki mo hono kainga.  'I he a'u mai 'a Longopoa ki maama na'e ngalo 'e lea ia 'ae fu'u Puko kae tomu'a fe'iloaki ia mo hono kainga.  Na'ane toki to leva 'ae va'a Puko ki mui pea tupu ai e 'ikai lava 'ae Puko 'i maama 'o lea hange koe Puko 'i Pulotu.  Na'e fakapangopango 'aki leva kapau na'e lea 'aho ange 'ae fu'u Puko kia Longopoa te ne manatu'i kae pango mahalo na'e lea po'uli ange ia pea lolotonga tule mohe 'a Longopoa ia.  Ko ha fekau mahu'inga ka kuo 'ikai fakahoko pe kuo ngalo.
Tautefua 'a niumotu'u 'Oku tatau pe 'aonga 'oe fo'i niu tautefua moe 'aonga 'oe fo'i niu mei he fuhinga niu. Ko ha taha 'oku taukei 'i ha fa'ahinga ngaue pe.
Tō lou 'osi Ko ha 'ulu 'akau kuo 'osi'osingamalie hono lau he ngangana.  Ko ha me'a kuo 'osi kotoa he mole.
Tupu lautolo Koe lautolo koe 'akau totolo 'oku malohi mo vave 'aupito 'ene mofele. Ko ha me'a tupu malohi pe taha tupu vave.
'Ulu'akaua Ka 'i ai ha fanga ki'i 'akau iiki 'e tupu 'i ha lotolotonga 'o ha ngaahi fu'u 'akau lalahi 'e 'ikai lava ke nau hao hake kinautolu ki 'olunga. Ko ha taha taukei ka 'oku 'ikai lava fakatokanga'i koe 'uhii koe 'atakai 'oku 'i ai.


Ngaahi Nouti moe Ngaahi Liliu
[160213] Fakafōtunga fo'ou e peesi´ mo kamata hono fokotu'utu'u fakakalama´

JamesCocker14Nov00