'Oku tatanaki mo fakamanatu heni 'ae ngaahi konga kehekehe 'i he Hisitolia 'o Tonga.
Ka 'i ai ha tanaki pe fakatonutonu vahevahe mai ke tau 'inasi.
| Senituli..10 |
Kamata he ta'u 901 'o 'osi ki he ta'u 1000 |
| 901 |
Fakafuofua koe ngaahi ta'u eni ne tu'i ai 'a 'Aho'eitu TT1. |
| Senituli..11 |
Kamata he ta'u 1001 'o 'osi ki he ta'u 1100 |
| Senituli..12 |
Kamata he ta'u 1101 'o 'osi ki he ta'u 1200 |
| Senituli..13 |
Kamata he ta'u 1201 'o 'osi ki he ta'u 1300 |
| 1200 |
Fakafuofua koe ngaahi ta'u eni ne langa ai e Ha'amonga 'a Maui.
Koe taimi eni 'oe Tu'itonga 11 ko Tu'itatui. |
| Senituli..14 |
Kamata he ta'u 1301 'o 'osi ki he ta'u 1400 |
| Senituli..15 |
Kamata he ta'u 1401 'o 'osi ki he ta'u 1500 |
| Senituli..16 |
Kamata he ta'u 1501 'o 'osi ki he ta'u 1600 |
| 1530 |
Fakafuofua 'oku ofi heni 'ae ta'u ne fakapoongi ai 'e Tamasia mo Molofafa 'ae Tu'itonga 23 ko Takalaua.
Koe tupu'anga ia 'oe hingoa 'o Talafo'ou 'i Tongatapu koe tala atu e malolo 'a Takalaua ki he'ene fanau pea nau pehe koe tala ia 'oku fo'ou.
Ne ma'u mei he taimi ko eni hono ui 'o Kau'ulufonua ko Kau'ulufonuafekai ko 'ene tuli'i 'a Tamasia mo Molofafa 'o ma'u ki 'Uvea. |
| Senituli..17 |
Kamata he ta'u 1601 'o 'osi ki he ta'u 1700 |
| 1616 |
'Epeleli - A'u e ongo kaivai Tenima'ake ko Jacob Le Maire mo Willem Schouten ki Tafahi, Niuatoputapu mo Niuafo'ou. |
| 1640 |
Fakafuofua ki heni 'ae taimi ne fakanofo ai 'a Ngata koe fuofua Tu'iha'angata, 'a ia ne hoko 'o 'iloa koe Tu'ikanokupolu. 'A ia koe taimi ia ne fakanofo ai 'ae 'Ulutolu 'i he fu'u Koka 'i Kolovai. |
| 1643 |
Sanuali 21 - A'u 'ae kaivai Tenima'ake ko Abel Tasman ki Tongatapu pea hoko atu ki Nomuka, Ha'apai. |
| Senituli..18 |
Kamata he ta'u 1701 'o 'osi ki he ta'u 1800 |
| 1767 |
A'u 'ae kaivai ko Samuel Wallis ki Niuatoputapu. |
| 1773 |
Fuofua a'u 'ae kaivai Pilitania ko Kapiteni Cook ki Tongatapu pea mo Ha'apai. |
| 1777 |
'A'ahi hono ua 'a Kapiteni Cook ki Tonga pea ne ui ai 'ae kau Lifuka koe kau 'Otu Motu Anga'ofa. Koe 'a'ahi ko eni na'e fe'iloaki ai 'a Kapiteni Cook pea mo Tu'ihalafatai TK9, pea me'a'ofa ange 'aki 'e Kapiteni Kuki 'ae fonu ko Tu'imalila. Na'e toki malolo pe 'a Tu'imalila 'i he 'aho 19 Me 1965, ko hono ta'u 188 ia.
Malolo 'a Maealiuaki TK8 & TH15 pea Tu'ikanokupolu 'a Tu'ihalafatai TK9 (foha 'o Tupoulahimu'a TK7, ta'okete 'o Maealiuaki TK8 & TH15). |
| 1789 |
A'ahi 'ae kaivai Pilitania ko Kapiteni Bligh pea mo hono vaka koe Bounty ki Ha'apai. |
| 1793 |
Tukuange 'e Mulikiha'amea TK11 'ae Tu'ikanokupolu kae hoko ia koe Tu'iha'atakalaua 16.
Ne 'ataa 'ae Tu'ikanokupolu pea 'alu ai 'a Tupoumoheofo mo hono kakai ki he fu'u koka 'i Hihifo 'o fakanofo pe 'e ia ia ai koe Tu'ikanokupolu 12. Koe fuofua fefine ia ke Tu'ikanokupolu. Ko Tupoumoheofo koe tuofefine tamai taha fa'e taha ia 'o Tu'ihalafatai TK9 pea moe tuofefine tautehina tamai 'o Mulikiha'amea TK11 & TH16.
Na'e lolotonga 'i 'Eua 'a Tuku'aho pea 'i he'ene fanongo ki he fakanofo Tu'ikanokupolu 'o Tupoumoheofo TK12 na'a ne foki ki Tongatapu 'o tuli 'a Tupoumoheofo TK12 mei Tongatapu kae Tu'ikanokupolu 'a Mumui TK13, tamai 'a Tuku'aho. Ko Mumui TK13 koe tehina tamai taha, fa'e kehe ia 'o Tupoulahimu'a TK7, tamai 'a Tupoumoheofo TK12).
Koe taimi eni na'e tutu ai 'e Tuku'aho 'a Fangale'ounga. Ko Fangale'ounga koe kolo foki ia 'o Niukapu na'e tu'u he feitu'u Nualei 'i Tongatapu. Na'e fokotu'utau 'a Niukapu kia Tuku'aho koe poupou'i 'o Tupoumoheofo TK12. Pea 'ulungia 'a Fangale'ounga pea hiki leva 'a Tupoumoheofo TK12 ki Pouono 'i Vava'u, kae hiki 'a Niukapu ki Ha'apai. Ne 'oange ai 'e he Tu'ipelehake 'ae fonua 'o Niukapu 'i Ha'apai pea ui pe 'e Niukapu ko Fangale'ounga. |
| 1795 |
Tu'uta 'i Tongatapu 'ae kau popula ko Morgan, Ambler mo Connolly. Na'a nau hola ange he vaka 'Amelika koe Otter pea nau nofo 'ia Tuku'aho. |
| 1797 |
Fakafuofua ki he ta'u ni hono fa'ele'i 'o Ngininginiofolanga na'e hoko 'o 'iloa ko Taufa'ahau, pea hoko 'o 'iloa ko Siaosi Taufa'ahau Tupou I.
Tu'uta 'i Tongatapu 'ae fuofua kau misinale faka-Kalisitiane 'i he vaka koe Duff. Koe kau misinale eni 'ae London Missionary Society. Na'a nau toko 10.
Na'e kau ai e tangata ko George Vason na'a ne iku 'o si'aki 'ae lotu faka-Kalisitiane kae nofo ia koe Tonga, ka ne toe hola pe mei Tonga (1801) he taimi 'oe ngaahi fetau'akitau 'i Tongatapu.
'Epeleli 29 - Malolo 'a Muimui TK13. |
| 1799 |
'Epeleli - Fakapoongi 'e Tupouniua 'a Tuku'aho TK14. |
| 1800 |
Hili hono fakapoongi 'o Tuku'aho TK14, na'e fe'ohofakitau 'ae hou'eiki o Tongatapu. Na'e hoko mai e ngaahi ta'u 'oe Tau he Toafa moe Tau Fakalelemoa.
Koe kau to'a takitau 'oe ngaahi ta'u ko eni na'e kau ai 'e 'Ulukalala Feletoa (mei Ha'apai mo Vava'u), kae 'uma'a 'a Vaha'i 'Utoikamanu, Teukava To'a Kolovai mo Takai To'a Pea (mei Tongatapu), pea toe takitaha fokotu'u tau pe 'ae 'eiki hono kolo.
Fakafuofua ki he ngaahi ta'u tau ko eni 'ae taimi ne fakapoongi ai 'e he kau tau 'a Hihifo 'a Mulikiha'amea TH16. |
| Senituli..19 |
Kamata he ta'u 1801 'o 'osi ki he ta'u 1900 |
| 1802 |
'Ohofi 'e he kau tau 'a Teukava 'ae vaka 'Amelika koe Portland pea puke ai 'ae fefine papalangi ko Elizabeth Morey. Ne hoko 'o ui 'a Elizabeth Morey ko Lolohea pea tauhi 'e Teukava ko hono mali. Na'e fai ange pe pea hola 'a Elizabeth Morey mei Tonga he vaka papalangi koe Union 'i he 1804. |
| 1804 |
Malolo 'a Vaha'i 'Utoikamanu. Na'e hoka'i 'aki e tao 'i 'Utulau. Na'e fakahoko atu 'ene fekau kia Takai To'a Pea ke ha'u o ta'aki e tala'i moli 'oku tu'u hono va'e. Na'e kui 'aki 'e Takai To'a Pea 'a Vaha'i 'Utoikamanu. Na'e ha'u ai 'a Takai To'a Pea 'o ta'aki e tao pea foki leva 'a Vaha'i 'Utoikamanu ki Hihifo 'o toki malolo ki ai.
Keli 'e Takai To'a Pea 'ae kolotau ko Pea. Neongo na'e 'ikai ko ha tu'i 'a Takai To'a Pea na'e hoko ia koe to'a na'e ilifia'i taha 'i Tongatapu. Koe Hau ia 'o Tongatapu 'i hono taimi (a'u ki he'ene mate he 1817).
Malolo 'a Teukava. Na'e to he tau 'i Te'ekiu. |
| 1806 |
Tisema - 'Ohofi 'e 'Ulukalala Feletoa 'ae vaka papalangi koe Port au Prince 'i Ha'apai pea faka'auha kotoa e kau vaka kae fakahaofi pe 'a William Mariner. Na'e ui 'e 'Ulukalala Feletoa 'a Mariner ko Tokiukamea pea ohi ia 'e Mafihape ko 'ene tama kia 'Ulukalala Feletoa. Na'e fai ange pe pea hola 'a Mariner mei Tonga he 1810. |
| 1808 |
Tu'ikanokupolu 'a Tupoumalohi TK16. |
| 1810 |
Malolo 'a Fuanunu'iava TT38.
Malolo 'a Tupoumalohi TK16.
Tu'ikanokupolu 'a Tupouto'a TK17. 'Oku pehe na'e 'ikai fakanofo he fu'u koka 'i Hihifo ka fai 'aki pe hono poupou'i 'e Takai To'a Pea koe to'a malohi taha ia 'i Tongatapu he ngaahi ta'u ko eni. Na'e nofo pe 'a Tupouto'a TK17 'i Ha'apai pea ha'u ki Tongatapu 'o nofo Mu'a, ka na'e takitaha pule pe 'eiki moe to'a hono kolo 'i Tongatapu. |
| 1817 |
Malolo 'a Takai To'a Pea 'i Pea. Na'e hoko hake leva 'a hono tehina ko Fa'e To'a Pea koe fetongi 'o Takai. Na'e hange pe hono ilifia'i 'o Fa'e ko hono ilifia'i 'o hono ta'okete ko Takai. |
| 1820 |
Malolo 'a Tupouto'a TK17 'i Ha'apai. |
| 1826 |
Sune 28 - Tu'uta 'i Hihifo, Tongatapu 'ae ongo faifekau Pilitania ko Reverend John Thomas (Misa Tomasi) mo John Hutchinson (Misa Haisione). Na'e kamata tauhi ai kinaua 'e Ata. Neongo na'e 'ikai tali 'e Ata 'ae lotu faka-Kalisitiane, na'e mafola 'a hono tali 'oe lotu fo'ou 'i hono kakai pea nau hola mei Hihifo ki he feitu'u Nuku'alofa.
Sepitema - Tau 'i Velata 'i Lifuka, Ha'apai. Na'e kole 'e Taufa'ahau 'ae me'afana 'a Kaufana mei 'Eua pea ne taa'i 'aki e kolotau ko Velata. Ne 'ulungia ai 'a Laufilitonga TT39 pea hoko 'a Taufa'ahau koe Tu'iha'apai. |
| 1827 |
Tisema 7 - Fakanofo 'a Tupou Aleamotu'a TK18 koe Tu'ikanokupolu 'i Tongatapu. |
| 1829 |
Sanuali 9 - Fuofua Tonga ke papitaiso ki he lotu faka-Kalisitiane, koe tangata ko Lolohea, koe tama 'a Papa, hoa 'o Ata.
Ma'asi 28 - Papitaiso 'a Melemoala, hoa 'o Sosaia Tupou Aleamotu'a TK18 ki he lotu faka-Kalisitiane. |
| 1830 |
Sanuali 18 - Papitaiso 'a Tupou Aleamotu'a TK18 ki he lotu faka-Kalisitiane pea ne to'o ai hono hingoa faka-Kalisitaine ko Sosaia ('a ia ne hoko ai ko Sosaia Tupou Aleamotu'a).
Hiki ai 'a Misa Tomasi ki Ha'apai kia Taufa'ahau. Ne fuoloa pe fakakaukau 'a Misa Tomasi ke hiki mei a Ata ka na'e ikai loto ki ai 'a Ata.
Taimi eni ne fakaului ai 'a Pita Vi kia Taufa'ahau ki he lotu faka-Kalisitiane. |
| 1831 |
'Akosi 7 - Papitaiso 'a Taufa'ahau ki he lotu faka-Kalisitiane.
Fakahe 'a Lualala ki Fisi hili ia 'ene angatu'u koe 'ikai ke ne fie tali e lotu faka-Kalisitiane 'i Vava'u. |
| 1832 |
Sepitema 28 - Papitaiso 'a 'Ulukalala ki he lotu faka-Kalisitiane. |
| 1833 |
Malolo 'a Fa'e To'a Pea (tehina 'o Takai To'a Pea).
Ma'asi - Malolo 'a 'Ulukalala. Kimu'a pea malolo 'a 'Ulukalala na'a ne fili 'a Taufa'ahau ke hoko koe Tu'ivava'u.
Mei he taimi ko eni ne hoko ai 'a Taufa'ahau koe Tu'ivava'u moe Tu'iha'apai (1826). |
| 1835 |
Kuo mafola e lotu faka-Kalisitiane 'i Ha'apai mo Vava'u kae tuai 'ene mafola 'i Tongatapu. Na'e 'ikai poupou'i 'e Ha'a Havea (Tongatapu) 'ae lotu faka-Kalisitiane. Ko ia ne lonuku mai e kakai ne nau tali e lotu faka-Kalisitiane ki Nuku'alofa kia Sosaia Tupou Aleamotu'a TK18 mo 'ene kau poupou, pea nau toe langa ai 'ae kolotau ko Nuku'alofa ko honau malu'i. |
| 1837 |
Sanuali - 'Ohofi 'e Lavaka 'ae kolotau ko Nuku'alofa, koe nofo'anga ia 'o Sosaia Tupou Aleamotu'a TK18, pea poupou ki he 'ohotau ko eni 'a Ha'a Havea.
Folau mai 'a Taufa'ahau mo 'ene kau tau mei Ha'apai 'o malu'i e kolotau Nuku'alofa, pea ne ohofi 'ae ngaahi kolotau ko Ngele'ia, Pea mo Hule.
Tau 'i Hule (Nukunuku, Tongatapu). Na'e ului 'a Tu'ivakano ki he lotu faka-Kalisitiane pea angatu'u ai e kau Nukunuku 'o nau fakanofo 'e kinautolu 'a Uhi, koe mokopuna 'o Tu'ivakano mo Uhi, ke Tu'ivakano ia. Na'a nau fokotu'u tau mai leva mei he kolotau ko Hule. Na'e a'u atu ki ai 'a Taufa'ahau mo 'ene kau tau 'o nau ta'a'i 'a Hule pea nau faka'auha e mo'ui kotoa pe 'i he loto kolotau. |
| 1839 |
Fokotu'u 'e Taufa'ahau 'ae fuofua lao fakafonua 'o Vava'u mo Ha'apai. |
| 1840 |
Tau 'i Pea. Na'e to ai e kapiteni ko Captain Crocker 'i hono 'ohofi o Pea. Koe 'ohotau faka'osi eni 'a Taufa'ahau mo 'ene kau tau 'i Tongatapu. |
| 1844 |
Me 27 - Hiki Tohi Nima 'e he kau Faifekau Uesiliana 'ae Tohi Hohoko ne fakalau 'e he Tamaha fakamuimui 'o Tonga ko 'Amelia Fakahikuo'uiha |
| 1845 |
Novema 18 - Malolo 'a Sosaia Tupou Aleamotu'a TK18.
Tisema 4 - Fakanofo 'o Taufa'ahau Tupou I koe Tu'i 'oe 'otu Tonga kotoa 'i he fu'u Koka 'i Hihifo.
Hoko 'a Nuku'alofa koe kolomu'a 'oe 'otu Tonga. |
| 1854 |
Sanuali 15 - Pa 'ae afi 'i Late |
| 1860 |
Kamata e hoka tofua'a vaka papalangi 'ae tangata Pilitania ko Albert Cook.
A'u 'ae fuofua fanga pulu, moe fuofua misini tuitui takainima ki Nuku'alofa, koe 'omi 'e he ongo matu'a Pilitania ko Joshua mo Elizabeth Cocker. |
| 1862 |
Sune 4 - Foaki 'e Taufa'ahau Tupou I 'ae tau'ataina ki he kakai 'o Tonga. |
| 1865 |
Malolo 'a Laufilitonga TT39, koe Tu'itonga fakamuimui 'o Tongamotu'a. |
| 1866 |
Fepueli 14 - Fokotu'u e Kolisi ko Tupou. Koe makatu'unga ia 'i he ngaue 'ae faifekau ko Reverend James Moulton (Molitoni). |
| 1875 |
Novema 4 - Fokotu'u e Konisitutone moe fuka 'o Tonga. |
| 1876 |
Hoko 'a Tevita 'Unga koe fuofua Palemia 'o Tonga. |
| 1881 |
'Epeleli - Hoko 'a Shirley Waldemar Baker koe Palemia hono 2 'o Tonga. |
| 1882 |
Fokotu'u e Kolisi Pule'anga 'i Nuku'alofa, 'a ia na'e hoko 'o 'iloa koe Kolisi Tonga 'i he 1883. |
| 1885 |
Sanuali 5 - Fokotu'u e Siasi Uesiliana Tau'ataina 'o Tonga.
Siulai 15 - Katoanga Kula faka'osi 'o Tonga. |
| 1893 |
Fepueli 18 -Malolo 'a Siaosi Tupou I.
Fepueli 21 - Hoko 'a Siaosi Tupou II koe Tu'i o Tonga. |
| 1900 |
Tokolahi 'oe kakai 'o Tonga koe 19,968.
Talite Malu'i 'a Tonga mo Pilitania. Malu'i fakatu'apule'anga 'e Pilitania 'a Tonga, kae pule'i kakato pe 'e Tonga 'a Tonga. |
| Senituli..20 |
Kamata he ta'u 1901 'o 'osi ki he ta'u 2000 |
| 1905 |
'Okatopa 21 - Pa 'ae afi 'i Tofua. |
| 1906 |
Fepueli 1 - Pa 'ae afi 'i Tofua. |
| 1912 |
Sanuali 30 - Afa lahi e 'Otu Tonga. |
| 1918 |
To 'ae mahaki faka'auha 'i Tonga. Mate 'ae si'i kakai tokolahi fau.
Malolo 'a Taufa'ahau Tupou II pea hoko 'a Kuini Salote Tupou III koe Tu'i o Tonga. |
| 1919 |
Novema 20 - Fokotu'u e Makoni 'i Nuku'alofa. |
| 1922 |
Tu'uta 'ae manu faka'auhaniu koe manukainiu 'i Niuatoputapu.
Koe kaveinga ia 'oe fo'i hiva malie 'a Kaati Fifita koe "Manu Kai Niu":
He koe mongomonga lainisolosi, koe manu kapakau malohi, kuo mau fiu hono filio'i
'E Miki Mila 'oku anga fefe, 'ae manu ni oku anga kehe pe, 'e ne nofo lata he niu mate, he 'oiaue
'E Niua tuku e talakehe, ki he tu'utu'uni e kau pule, neongo e hela kae fefe
He koe feinga'i moe hakule, telia he manu e kelekele, na'a fa'ele o lau'i afe, he 'oiaue
'Oi tama tuku mu'a 'ae laupipisi, ho'o lau koe manu lelei, ta koe toki manu papahi
'Oi me'a hake ki he muka 'oe niu, kuo makosikosi si'ono lau, ta koe toki manu palaku, he 'oiaue |
| 1924 |
Fuofua tau 'akapulu fakavahafonua 'a Tonga mo Fisi pea malohi ai 'a Tonga 9 ki he 6. Koe kamata eni e ngaahi tau fakavaha'a ta'u ne toki tuku ki he 1938.
Koe tupu'anga eni 'oe lea 'oe hiva Taio ... "na'e tau 'a 'Amelika mo Siamane ki he pule'anga ... kae tau 'a Tonga mo Fisi ki he kololia". |
| 1929 |
Siulai 23 - Pa 'ae afi 'i Niuafo'ou. |
| 1930 |
'Okatopa 22 - Kasia 'e he 'ahu 'oe mo'ungaafi 'ae langi 'i Niuafo'ou pea 'ikai toe 'asi 'ae la'a. |
| 1943 |
'Epeleli 1 - Kamata 'e he Potungaue Ako hono ngaue 'aki 'oe sipela fo'ou, ko hono ngaue 'aki 'oe pa, sa mo nga kae tuku atu e ba, ja moe ga.
'Okatopa 4 - Pa 'ae afi 'i Niufo' ou.
Hiki e Kolisi Tonga mei Nuku'alofa ki 'Atele. |
| 1944 |
Fokotu'u e Kolisi Fakafaiako 'i he tu'u'anga motu'a 'oe Kolisi Tonga 'i Nuku'alofa. |
| 1950 |
Tokolahi 'oe kakai 'o Tonga koe 43,388.
Fokotu'u 'oe Komiti Tala-Fakafonua 'o Tonga. |
| 1951 |
Ma'u 'e he kakai fefine 'o Tonga 'ae totonu ke nau kau 'i he fili Falealea. |
| 1952 |
Huufi 'oe Falelotu Senituli ko Saione 'i Nuku'alofa. |
| 1953 |
Fokotu'u 'oe Kolisi Liahona. |
| 1955 |
Lava 'i muli 'ae ako 'ae fuofua toketa Tonga ko Sione Tapa.
Lava 'i muli pea moe ako 'ae fuofua neesi Tonga ko Fatafehi Mataele. |
| 1956 |
Fokotu'u 'e Kuini Salote 'ae Komiti Langafonua 'ae Fefine Tonga. |
| 1961 |
Ma'asi 16 - Afa lahi 'a Ha'apai mo Vava'u. |
| 1962 |
Toka e vaka koe Tuaikaepau 'i he hakau Telekitonga (hakau Mineva). |
| 1963 |
Kamata 'oe ako'anga 'Atenisi, koe visone langafonua 'a Palofesa Futa Helu, ne hoko koe Hai Sikulu 'i he 1966, pea tanaki atu ki ai 'ae 'Univesiti ko 'Atenisi 'i he 1975. Na'e kehe 'a 'Atenisi mei ha toe 'apiako 'i Tonga he koe ngaue 'ofa fakafo'ituitui 'ae tangata pe 'e taha, pea 'ikai ko ha ngaue fakapule'anga pe fakasiasi 'o hange koe ngaahi 'apiako ne 'osi fokotu'u. |
| 1965 |
Fakaava 'oe International Dateline Hotel.
Siulai 1- Kamata hono fokotu'u 'oe uafu Kuini Salote.
Tisema 17 - Malolo 'a Kuini Salote Tupou III pea hoko 'a Taufa'ahau Tupou IV koe Tu'i o Tonga. |
| 1966 |
Kamata e fale ta'o ma (mapakupaku) 'a Likamani 'i Nuku'alofa.
Hoko 'a 'Atenisi (ne kamata koe ako'anga 'i he 1963) koe Hai Sikulu. |
| 1967 |
'Epeleli 3 - Fuofua ngaue'aki 'oe Pa'anga Tonga, koe pa'anga 'i he tu'unga Tesimale. Kimu'a ai na'e ngaue'aki 'ae Pauni moe Silini Pilitania. |
| 1969 |
Fakanofo 'a Toketa Langi Kavaliku koe Minisita Ako. Ko Toketa Langi Kavaliku koe fuofua Tonga ia ke ma'u hano PHD.
Fakanofo 'a Paloni Vaea koe fuofua Talafekaulahi 'a Tonga ki Pilitania, pea koe fuofua Konisela ia 'a Tonga ki muli. |
| 1970 |
Fakanofo 'a Toketa Sione Tapa koe Minisita Mo'ui.
Ngata 'ae Talite Malu'i 'a Tonga mo Pilitania na'e fokotu'u he 1900.
Kau 'a Tonga ki he Kominiueli 'oe Ngaahi Fonua (Commonwealth of Nations). |
| 1972 |
Fakakau 'ae ongo hakau ko Telekitonga mo Telekitokelau (hakau Mineva) 'i he tofi'a fakavaha'apule'anga 'o Tonga.
Kau 'a Tonga ki he Pangike Fakalakalaka 'o 'Esia (Asia Development Bank). |
| 1973 |
Fakaava 'oe fuofua hala to'anga seti 'oe mala'evakapuna Fua'amotu. |
| 1974 |
Fokotu'u 'oe Pangike Tonga (Bank of Tonga). |
| 1975 |
Fili 'a Pilinisesi Mele Siu'ilikutapu koe fuofua Fakafofonga Fefine ('oe Kakai) 'i he Falealea 'o Tonga (1975 ki he 1978).
Kamata 'oe 'Univesiti ko 'Atenisi (ne kamata koe ako'anga 'i he 1963), koe fuofua 'Univesiti 'o Tonga. |
| 1977 |
Fokotu'u 'oe Pangike Fakalakalaka 'o Tonga (Tonga Development Bank).
Sune 22 - Mofuike lahi 'a Tongatapu mo 'Eua. Ko hono fua koe 7.2 he sikeili likita. Na'e maumau lahi ai e uafu Vuna moe ngaahi konga kehekehe 'o Tongatapu mo 'Eua. Fakamalo kia Samisoni Tu'itupou ko 'ene tanaki mai eni. |
| 1978 |
Fili 'a Papiloa Foliaki koe Fakafofonga Fefine ('oe Kakai) hono ua 'i he Falealea 'o Tonga (1978 ki he 1981). |
| 1980 |
'Okatopa 23 - Mofuike lahi 'a Tongatapu. |
| 1982 |
Afa lahi ko 'Aisake ne to he 'otu Tonga. Malolo e toko 6. |
| 1986 |
'Akosi 3 - 'Aho momoko taha ne lekooti 'i he hisitolia 'o Tonga, koe tikili 'e 9. |
| 1987 |
Fili e tangata ko 'Akilisi Pohiva ki he Fale Alea 'o Tonga. Kuo hoko ia koe fakafofonga kakai fuoloa taha 'i he falealea o Tonga (2011). |
| 1999 |
Sepitema 14 - Kau 'a Tonga ki he Pule'anga Fakatahataha 'oe Ngaahi Fonua (United Nations). |
| Senituli..21 |
Kamata he ta'u 2001 'o'osi ki he ta'u 2100 |
| 2004 |
Kamata e fakaangaanga moe teuteu ki hono fokotu'u e ngaahi Roundabout 'i Nuku'alofa. |
| 2005 |
Situlaiki (tukungaue) 'ae kau ngaue fakapule'anga tokolahi 'i he faka'amu ke fakaleleli'i honau tu'unga vahenga. |
| 2006 |
Ma'asi 30 - Hoko 'a Toketa Feleti Sevele koe Palemia hono 13 'o Tonga.
Sepitema -Malolo 'a Taufa'ahau Tupou IV pea hoko 'a Siaosi Tupou V koe Tu'i o Tonga.
Novema 16 - Tutu 'o Nuku'alofa 'e he kau fakamoveuveu. Koe tupu mei he ngaahi loto ta'efiemalie mo hamumu 'i he tuai 'a hono tali e ngaahi faka'amu moe ngaahi fokotu'utu'u fakatemokalati ma'ae fonua. Malolo e toko valu 'i he vela. |
| 2009 |
'Akosi 5 - Ngoto 'ae vaka koe Princess Ashika 'i he'ene folau mei Tonga ki Ha'apai. Malolo e toko fitungofulu tupu.
Sepitema 30 - Hake 'ae Sunami 'i Niutoputapu, hili e mofuike (8.3 he sikeili likita) he vaha'a 'o Niuatoputapu mo Ha'amoa. Malolo e toko hongofulu tupu. |
| 2010 |
Novema 26 - Fuofua Fili Falealea Faka-Temokalati 'a Tonga.
Tisema 22 - Hoko 'a Nopele Siale 'Ataongo Tu'ivakano koe Palemia hono 14 'o Tonga, moe fuofua Palemia 'oe pule'anga fili fo'ou. |
| 2011 |
Sepitema 9 - Fakaava 'ae Rugby World Cup 2011 'aki e tau 'ae Ikale Tahi moe All Blacks. Malohi e All Blacks 41 ki he 10. Laulotaha pea fakaholomamata 'ae fakafofonga fonua 'ae 'Ikale Tahi pea moe poupou mateaki'i fonua 'ae Tonga kotoa pe.
Tisema - Dux 'oe ngaahi kolisi: Kolisi Tonga - Maeakafa Tu'inukuafe, Tonga High - Latunipulu Craig Fine Fotu, Kolisi ko Tupou - Alipate Tutoe, Tupou High - Sitaleki Siu, Kolisi Kuini Salote - Florence Halapio. |
|
. |
|
..
..